نبرد سه‌گانه‌های دیستوپیایی؛ Hunger Games، Divergent یا Maze Runner؟

اگه اوایل دهه ۲۰۱۰ رو یادت باشه، یه موج دیوونه‌کننده از رمان‌ها و فیلم‌های دیستوپیایی نوجوان کل دنیا رو گرفته بود. نوجوان‌هایی که با اراده و جسارتشون جلوی حکومت‌های فاسد ایستاده بودن، دنیایی که آینده‌ش تیره و تار بود و امید فقط تو دل یه مشت شورشی زنده مونده بود.
اون دوران، سه‌تا نام از همه بیشتر تو چشم بودن: The Hunger Games، Divergent و The Maze Runner.

هرکدوم از این سه‌گانه‌ها یه سبک خاص داشتن، قهرمان‌هایی که به‌جای نجات دنیا دنبال نجات خودشون و حقیقت بودن، و جهانی که بیشتر شبیه یه کابوس کنترل‌شده بود تا یه آرمان‌شهر. خیلیا با کتنیس (Katniss) بزرگ شدن، با تریس (Tris) همذات‌پنداری کردن و با توماس (Thomas) دنبال راه فرار گشتن. اینا فقط داستان نبودن؛ تبدیل شدن به بخشی از هویت نسلی که حالا خودش بزرگ شده.

اما حالا که از اون تب گذشته چند سالی می‌گذره، وقتشه یه نگاه دوباره بندازیم.
کدوم یکی از این سه‌تا دنیای دیستوپیایی واقعاً بهتر ساخته شده بود؟ شخصیت‌ها کجا قوی‌تر ظاهر شدن؟ اقتباس سینمایی کدوم یکی موفق‌تر بود؟ و اصلاً چرا هنوزم درباره‌شون حرف می‌زنیم؟

توی این مقاله قراره با هم سراغ همه‌ی این سوالا بریم و سه‌گانه‌هایی که یه نسلو با خودشون بردن تو دل آینده‌ای تاریک، کنار هم بذاریم و موشکافی‌شون کنیم.

جهان‌سازی؛ دنیای دیستوپیا از نگاه هر سه‌گانه

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های هر داستان دیستوپیایی، دنیاییه که شخصیت‌ها توش گیر افتادن. دنیایی که با قوانین خودش کار می‌کنه، سیستم‌هایی که ما رو یاد واقعیت‌های تلخ می‌ندازه، و مرزهایی که شکستن‌شون فقط از یه قهرمان ساخته‌ست.

The Hunger Games

دنیای «هانگر گیمز» یه آمریکای پسا-آخرالزمانیه که حالا به پانم (Panem) تبدیل شده. جامعه‌ای که به ۱۲ منطقه تقسیم شده (البته قبلاً ۱۳ تا بوده) و هر کدوم از این مناطق یه نقش مشخص توی چرخه تولید و اقتصاد دارن. بالای این هرم، «کپیتال» قرار داره: شهری اشرافی و فاسد که بقیه‌ی مناطق رو زیر سلطه‌ی خودش گرفته.
مهم‌ترین ابزار کنترلشون؟ مسابقات مرگ‌بار گرسنگی که هر سال دو تا بچه از هر منطقه به عنوان خراج، واردش می‌شن. یه ترکیب از «سرگرمی سادیستی» و «تهدید سیاسی».
جهان‌سازی این سری خیلی منسجم و واقع‌گرایانه‌ست؛ چون نه‌تنها نظام حکومتی دقیقی داره، بلکه نشونه‌های فرهنگی، تاریخی و حتی رسانه‌ای خوبی رو هم وارد داستان کرده.

Divergent

دنیای «دایورجنت» توی یه شیکاگوی پسا‌فاجعه‌ای شکل می‌گیره. جامعه بر اساس ویژگی‌های شخصیتی به پنج دسته (faction) تقسیم شده:

• Abnegation (ازخودگذشتگی)

• Dauntless (بی‌باکی)

• Erudite (دانش‌محور)

• Amity (صلح‌طلبی)

• Candor (راست‌گویی)

این ساختار باعث شده آدم‌ها فقط توی یه مسیر مشخص تربیت بشن و اجازه نداشته باشن فراتر از اون فکر کنن. شخصیت اصلی، تریس، کسیه که به‌طور طبیعی به چندتا گروه تعلق داره (Divergent) و این باعث می‌شه حکومت احساس خطر کنه.
برخلاف Hunger Games که واقع‌گرایی بیشتری داره، Divergent بیشتر سمبلیک و انتزاعی‌ست؛ جامعه‌ای آرمانی که به‌جای آزادی، افراد رو محدود می‌کنه تا کنترل برقرار بمونه.

 The Maze Runner

و اما «مایز رانر»، از همه مرموزتر شروع می‌شه. هیچ‌کس نمی‌دونه کجاست، کیه یا چرا توی یه هزارتوی غول‌آسا زندانی شده. این خودِ دنیای داستانه که قدم‌به‌قدم با قهرمان کشف می‌شه.
با پیشروی داستان، می‌فهمیم که جهان بیرون به‌خاطر یه ویروس (Flare) نابود شده و شرکت WCKD در تلاشه با آزمایش روی بچه‌ها، درمان پیدا کنه.
این دنیا از نظر علمی-تخیلی قوی‌تره، ولی کمتر روی ساختار اجتماعی و حکومتی تمرکز داره. بیشتر شبیه یه راز بزرگه تا یه نظم سیاسی قابل تحلیل.

مقایسه کوتاه