راهنمای ترتیب خواندن دنیای کازمیر براندون سندرسون؛ از کجا شروع کنیم؟

اگه بعد از آشنا شدن با دنیای کازمیر رفتین سراغ لیست کتاب‌ها، احتمالاً خیلی زود به همون مشکلی رسیدین که تقریباً همه تازه‌واردها دارن؛ یه طرف Mistborn با چند دوره مختلفه، یه طرف The Stormlight Archive با رمان‌هاش، وسطش Elantris و Warbreaker و White Sand قرار گرفتن و بعد هم کتاب‌هایی مثل Tress of the Emerald Sea و The Sunlit Man از راه می‌رسن که معلوم نیست دقیقاً باید کجای این مسیر خونده بشن.

خبر خوب اینه که خود براندون سندرسون می‌گه کازمیر یه ترتیب خواندن اجباری بین مجموعه‌ها نداره. یعنی لازم نیست قبل از Mistborn ده کتاب دیگه بخونین یا برای شروع The Way of Kings اول کل تاریخ کازمیر رو حفظ کنین. چیزی که واقعاً مهمه اینه که وقتی وارد یه سری می‌شین، جلدهای همون مجموعه رو به ترتیب بخونین. خود سندرسون هم Mistborn: The Final Empire، The Emperor’s Soul، The Way of Kings، Elantris و Warbreaker رو همگی نقطه‌های شروع مناسب معرفی می‌کنه.

ولی «می‌تونین از هرجا شروع کنین» با «بهترین ترتیب برای دیدن ارتباط‌های کازمیر» یه چیز نیست. هرچی جلوتر می‌ریم، شخصیت‌ها، سازمان‌ها، جادوها و اتفاق‌های دنیاهای مختلف بیشتر به هم وصل می‌شن و بعضی افشاگری‌ها هم اگه زودتر از موعد سراغ یه کتاب برین، تأثیرشون کمتر می‌شه. برای همین اینجا یه ترتیب پیشنهادی می‌چینیم که هم برای بار اول راحت باشه، هم اسپویل‌های مهم رو کنترل کنه و هم وقتی یه اتصال بین دو دنیا پیدا می‌کنین، واقعاً بفهمین دارین چی می‌بینین.

قبل از شروع؛ کازمیر واقعاً ترتیب اجباری دارد؟

نه، و این اولین چیزی‌یه که بهتره قبل از ساختن یه جدول ده‌متری روی دیوار بدونیم. سندرسون رسماً می‌گه مهم نیست کدوم مجموعه کازمیر رو اول شروع می‌کنین؛ چیزی که اهمیت داره اینه که مثلاً Mistborn 2 رو قبل از Mistborn 1 نخونین.

دلیلش هم اینه که بیشتر مجموعه‌های اصلی طوری ساخته شدن که داستان خودشون رو داشته باشن. می‌تونین سه‌گانه اول Mistborn رو بخونین و بدون اینکه چیزی از Roshar بدونین، کاملاً از داستان لذت ببرین. همین موضوع درباره Elantris، Warbreaker و شروع Stormlight هم صدق می‌کنه.

اما هرچی کازمیر بزرگ‌تر شده، این استقلال مطلق کمتر شده. آثار جدیدتر خیلی راحت‌تر از قبل اسم دنیاهای دیگه، سیستم‌های جادویی مشترک و Worldhopperها رو وارد متن اصلی می‌کنن. برای همین ترتیبی که اینجا می‌چینیم «قانون رسمی» نیست؛ بیشتر یه مسیر پیشنهادی برای کسیه که می‌خواد بار اول بیشترین لذت رو از ارتباط‌ها ببره.

با Mistborn Era 1 شروع کنید؛ بهترین در ورودی کازمیر

برای بیشتر آدم‌ها، من هنوز Mistborn رو بهترین نقطه شروع می‌دونم. سه‌گانه اول هم داستان نسبتاً جمع‌وجورتری نسبت به Stormlight داره، هم سیستم جادویی سندرسون رو خیلی خوب معرفی می‌کنه و هم بدون اینکه از همون فصل اول پنجاه تا مفهوم کازمیری بریزه سرتون، کم‌کم بهتون نشون می‌ده قوانین این دنیا چطور کار می‌کنن.

ترتیب این سه‌گانه خیلی ساده‌ست: اول Mistborn: The Final Empire، بعد The Well of Ascension و در نهایت The Hero of Ages. سایت رسمی هم این سه عنوان رو به‌عنوان Original Trilogy زیر مجموعه Mistborn جدا کرده.

یکی از دلایلی که پیشنهاد می‌کنم Era 1 رو کامل تموم کنین اینه که خیلی از مفاهیمی که بعداً در سطح بزرگ‌تر Cosmere درباره‌شون حرف می‌زنیم، اینجا بدون نیاز به توضیح دانشنامه‌ای وارد داستان می‌شن. بعد از پایان سه‌گانه، دیگه کلمات و ایده‌هایی که در کتاب‌های بعدی می‌بینین خیلی غریبه به نظر نمی‌رسن.

فقط هنوز سراغ Mistborn: Secret History نرین. می‌دونم اسمش وسوسه‌کننده‌ست و طبیعتاً آدم فکر می‌کنه چون «Secret History» داستان Era 1ـه، باید بلافاصله بعدش خونده بشه؛ ولی برای بار اول بهتره یه مقدار صبر کنیم. دلیلش رو پایین‌تر می‌گم.

بعد از Mistborn بروید سراغ Elantris و داستان‌های Sel

بعد از فضای تاریک Scadrial، رفتن سراغ Elantris تنوع خوبی ایجاد می‌کنه. این کتاب اولین رمان منتشرشده سندرسونه و در دنیای Sel اتفاق می‌افته؛ دنیایی که بعداً The Emperor’s Soul هم یکی از داستان‌های مهمش رو روایت می‌کنه. خود سایت رسمی هم Elantris رو یکی از نقطه‌های شروع مستقل کازمیر معرفی می‌کنه.

اول Elantris رو بخونین و بعد می‌تونین سراغ داستان کوتاه The Hope of Elantris برین. این داستان عملاً مکمل اتفاق‌های خود رمانه، پس خوندنش قبل از کتاب اصلی هیچ منطقی نداره.

بعدش نوبت The Emperor’s Soul می‌رسه. از نظر شخصیت و قصه، این کتاب به‌قدری مستقله که حتی خود سندرسون اون رو یه نقطه شروع قابل‌قبول برای کازمیر می‌دونه. با این حال، وقتی از قبل بدونین Sel چه جور دنیاییه و جادوی این سیاره چه ویژگی‌هایی داره، بعضی جزئیاتش بهتر جا می‌افتن.

این بخش همچنین زمان بدی برای White Sand نیست، مخصوصاً اگه قصد دارین بعداً تمام ارتباط‌های شخصیت‌های بین‌دنیایی رو دنبال کنین. White Sand فعلاً در سایت رسمی زیر شاخه جداگانه Graphic Novels کازمیر قرار گرفته. لازم نیست حتماً همین‌جا بخونینش، ولی قبل از وارد شدن به بخش‌های خیلی Cosmere-heavyتر، شناخت Taldain بد نیست.

Warbreaker را قبل از جدی شدن Stormlight بخوانید

Warbreaker یکی از اون کتاب‌هاییه که روی کاغذ یه رمان مستقل به نظر می‌رسه و واقعاً هم می‌تونین مستقل بخونینش. ولی اگه قصد دارین The Stormlight Archive رو جدی دنبال کنین، بهتره Warbreaker رو قبلش تو برنامه بذارین.

نمی‌خوام بگم دقیقاً چرا، چون جذابیت ماجرا اینه که خودتون وسط Stormlight یه چیز آشنا ببینین و یه‌دفعه بفهمین «صبر کن، من این رو یه جای دیگه دیدم!» فقط همین‌قدر بدونین که Warbreaker از اون کتاب‌هاییه که باعث می‌شه بعضی لحظه‌های Stormlight برای خواننده کازمیر خیلی متفاوت از کسی باشه که فقط همین مجموعه رو خونده.

خود سندرسون هم Warbreaker رو یکی از کتاب‌های مناسب برای شروع کازمیر معرفی کرده، پس با یه اثر جانبی عجیب و غیرضروری طرف نیستیم؛ یه رمان کامل و مستقل داریم که اتفاقاً بعداً اهمیت ارتباط‌هاش بیشتر می‌شه.

بهترین جای خوندنش برای این ترتیب هم همین‌جاست: بعد از اینکه چند مدل جادوی متفاوت از Mistborn و Sel دیدیم، ولی قبل از اینکه Roshar شروع کنه کل توجه‌مون رو ببلعه.

حالا وارد The Stormlight Archive شوید

اینجا دیگه وارد غول اصلی می‌شیم. The Stormlight Archive هم از نظر حجم بزرگ‌تره، هم Worldbuilding خیلی سنگین‌تری داره و هم هرچی جلوتر می‌ره، ارتباطش با کازمیر بیشتر خودش رو نشون می‌ده.

شروع کار با The Way of Kingsـه و بعد مستقیم باید Words of Radiance رو بخونین. بعد از جلد دوم، قبل از رفتن سراغ Oathbringer بهتره کتابای Edgedancer رو بخونین. این داستان داخل مجموعه Arcanum Unbounded هم منتشر شده و از نظر جایگاه زمانی دقیقاً بین جلد دوم و سوم Stormlight قرار می‌گیره. سایت رسمی هم Edgedancer رو یکی از آثار اصلی داخل این مجموعه داستان کوتاه معرفی می‌کنه.

بعد از Edgedancer برید سراغ Oathbringer. تا اینجا یه بخش خیلی خوب از Stormlight رو پشت سر گذاشتین و مهم‌تر از اون، حالا چیزهایی از Warbreaker و بقیه کازمیر توی ذهنتون دارین که بعضی جزئیات رو جذاب‌تر می‌کنه.

یه نکته هم درباره خود ساختار Stormlight؛ Wind and Truth جلد پنجم مجموعه و پایان آرک اول داستانه. صفحه رسمی Stormlight هم اون رو «climax to the first arc» معرفی می‌کنه. یعنی پنج جلد اول خودشون یه واحد بزرگ رو تشکیل می‌دن، حتی با اینکه Stormlight در نهایت قراره ادامه داشته باشه.

برگردیم سراغ Mistborn Era 2؛ اینجا Secret History مهم می‌شود

بعد از Oathbringer زمان خوبیه که یه استراحت از Roshar بگیریم و برگردیم Scadrial، فقط این بار چند قرن گذشته و دنیا دیگه شبیه چیزی نیست که در Era 1 دیدیم.

Era 2 با The Alloy of Law شروع می‌شه، بعد Shadows of Self و بعد The Bands of Mourning. این دوره حال‌وهوای خیلی متفاوتی داره؛ تکنولوژی جلو رفته و دنیای فانتزی قبلی کم‌کم داره به فضای صنعتی‌تر و حتی وسترن نزدیک می‌شه.

و حالا بالاخره می‌رسیم به Mistborn: Secret History.

صفحه رسمی کتاب خیلی واضح هشدار می‌ده که Secret History اسپویل‌های بزرگ برای سه‌گانه اول Mistborn و اسپویل‌های جزئی برای The Bands of Mourning داره. خود سندرسون هم موقع انتشارش گفته بود اگه هنوز Bands رو تموم نکردین، بهتره فعلاً وانمود کنین Secret History اصلاً وجود نداره.

برای همین برای خواننده بار اول، ترتیب پیشنهادی من اینه که Secret History رو بعد از The Bands of Mourning بخونین. بله، بعضی‌ها ترجیح می‌دن بلافاصله بعد از Era 1 برن سراغش چون اتفاق‌ها هنوز توی ذهنشون تازه‌ست، ولی در اون حالت یکی از افشاگری‌های Era 2 اثر متفاوتی پیدا می‌کنه.

بعد از Secret History، The Lost Metal باقی می‌مونه. این کتاب از نظر اتصال به کازمیر خیلی جلوتر از جلدهای قبلی می‌ره. اگه هدفتون اینه که بیشترین ارتباط‌ها رو بگیرین، حتی می‌تونین The Lost Metal رو کمی نگه دارین و اول Rhythm of War رو بخونین؛ ولی برای دنبال کردن خود Mistborn، خوندنش همین‌جا هم مشکلی ایجاد نمی‌کنه.

Dawnshard و Rhythm of War؛ بعد Stormlight را تا Wind and Truth ادامه دهید

حالا دوباره برگردیم Roshar. قبل از Rhythm of War بهتره Dawnshard رو بخونین. این کتابا بین Oathbringer و جلد چهارم قرار می‌گیره و علاوه بر داستان خودش، یه سری مفاهیم رو وارد بازی می‌کنه که برای کسی که به Cosmere بزرگ‌تر علاقه داره خیلی جذابه.

بعدش برید سراغ Rhythm of War. این همون نقطه‌ایه که من دیگه توصیه نمی‌کنم بدون شناخت هیچ‌کدوم از کتاب‌های قبلی Cosmere واردش بشین. هنوز می‌شه Stormlight رو مستقل دنبال کرد، ولی تعداد ارتباط‌ها داره بیشتر می‌شه و تجربه کسی که Warbreaker و Mistborn رو خونده، با کسی که فقط Stormlight خونده یه مقدار فرق پیدا می‌کنه.

بعد از Rhythm of War اگه The Lost Metal رو نگه داشته بودین، الان زمان خیلی خوبی برای خوندنشه. بعد هم می‌تونین برگردین و Wind and Truth رو بخونین؛ جلد پنجمی که آرک اول Stormlight رو می‌بنده.

این ترتیب باعث می‌شه قبل از پایان آرک اول، بخش قابل‌توجهی از Cosmere کلاسیک رو بشناسین و وقتی داستان شروع می‌کنه بیشتر از قبل به تصویر بزرگ‌تر اشاره کنه، لازم نباشه هر چند صفحه یه بار برین سرچ کنین «این اسم دیگه کی بود؟»

White Sand را دقیقاً کجا بخوانیم؟

White Sand یکی از اون مواردیه که تقریباً هر Reading Order یه جای متفاوتی براش پیدا می‌کنه، چون وابستگی مستقیمی به اتفاق‌های بقیه مجموعه‌ها نداره.

از نظر من بهترین کار اینه که خیلی سخت نگیریم. می‌تونین بعد از Elantris بخونینش، می‌تونین قبل از Mistborn Era 2 بذارینش یا حتی بعد از پایان بخش اصلی Stormlight برگردین سراغش. مهم‌تر از جای دقیقش اینه که قبل از اینکه خیلی عمیق وارد آدم‌ها و دانشمندان Worldhopper بشین، یه شناخت کلی از Taldain داشته باشین.

در حال حاضر سایت رسمی White Sand رو جدا از Mistborn، Stormlight و Standaloneها در بخش Graphic Novels دسته‌بندی کرده. بنابراین قرار نیست دنبال یه جای اجباری مثل «حتماً بین کتاب ۷ و ۸» بگردیم.

برای ترتیب پیشنهادی من، اگه همون بعد از Elantris نخوندین، قبل از The Lost Metal زمان مناسبیه.

Arcanum Unbounded را یک‌جا نخوانید

Arcanum Unbounded: The Cosmere Collection یه کتاب خیلی مهمه، ولی اشتباه رایج اینه که یکی اون رو می‌خره و فکر می‌کنه باید مثل یه رمان از صفحه اول تا آخر بخوندش.

نه. بهتره داستان‌های داخلش رو هرکدوم در زمان مناسب خودشون بخونین.

سایت رسمی توضیح می‌ده که این مجموعه نه اثر مختلف رو از دنیاهای کازمیر کنار هم جمع کرده؛ از The Hope of Elantris و The Eleventh Metal گرفته تا Mistborn: Secret History، Sixth of the Dusk و Edgedancer.

مثلاً The Hope of Elantris بعد از خود Elantris معنا داره. Edgedancer باید بین Words of Radiance و Oathbringer خونده بشه. Secret History هم طبق همون توصیه‌ای که گفتیم بهتره بعد از Bands of Mourning بیاد.

داستان‌هایی مثل Shadows for Silence in the Forests of Hell استقلال بیشتری دارن و تقریباً هر زمانی بعد از آشنا شدن اولیه با کازمیر می‌تونین سراغشون برین.

پس Arcanum رو بیشتر شبیه یه جعبه ابزار ببینین که هر بار در زمان مناسب یکی از داستان‌هاش رو بیرون می‌کشین.

Tress، Yumi و The Sunlit Man را کجا بخوانیم؟

آثار مستقل جدید سندرسون از نظر داستانی طوری طراحی شدن که بدون مدرک دکترای Cosmere هم قابل خوندن باشن، ولی اگه دیرتر برید سراغشون، معمولاً چیزهای بیشتری ازشون می‌گیرین.

Tress of the Emerald Sea یکی از راحت‌ترین‌هاست و حتی می‌تونه برای بعضی آدم‌ها نقطه ورود اولیه باشه. ولی چون روایت Hoid و شوخی‌ها و اشاره‌های کازمیری توش پررنگه، من ترجیح می‌دم وقتی چند دنیا رو قبلاً دیدیم بخونیمش.

Yumi and the Nightmare Painter هم داستان خودش رو داره، ولی دوباره Hoid و نوع روایت باعث می‌شن آشنایی قبلی با Cosmere تجربه رو بهتر کنه.

اما درباره The Sunlit Man قضیه یه مقدار فرق داره. این کتاب خیلی بیشتر به The Stormlight Archive نزدیکه و خود سندرسون هنگام معرفی پروژه هم اون رو Stormlight-adjacent توصیف کرده بود.

برای همین پیشنهاد من اینه که The Sunlit Man رو حداقل بعد از Rhythm of War بخونین. لازم نیست برای فهم داستانش تمام کازمیر رو بلد باشین، ولی بعضی چیزهایی که می‌بینین بدون شناخت Stormlight اون اثر لازم رو ندارن.

از بین این سه‌تا، Tress و Yumi رو می‌تونین تقریباً آزاد جابه‌جا کنین، ولی Sunlit رو بذارین عقب‌تر.

Sixth of the Dusk و Isles of the Emberdark را نزدیک آخر بخوانید

Sixth of the Dusk مدت‌ها یه داستان کوتاه نسبتاً مستقل بود که یه گوشه متفاوت کازمیر رو نشون می‌داد. اما حالا با انتشار Isles of the Emberdark اهمیت اون بخش خیلی بیشتر شده.

صفحه رسمی Isles of the Emberdark می‌گه سندرسون داستان Sixth of the Dusk رو به یه رمان بزرگ‌تر گسترش داده و ما رو وارد نسخه‌ای آینده‌نگرتر از کازمیر می‌کنه؛ جایی که پای قدرت‌های بین‌سیاره‌ای و درگیری‌های خیلی بزرگ‌تر وسطه. نسخه دیجیتال Isles of the Emberdark هم حالا برای عموم در دسترسه.

اگه Arcanum Unbounded رو دارین، اول Sixth of the Dusk رو بخونین و بعد برید سراغ Isles of the Emberdark. اجباری نیست، چون رمان جدید داستان رو گسترش می‌ده، ولی برای دنبال کردن مسیر انتشار و دیدن اینکه اون ایده کوچیک چطور تبدیل به بخشی از آینده بزرگ Cosmere شده، ترتیب جالبیه.

و دلیل اینکه این دو رو نزدیک پایان مسیر می‌ذارم واضحه: اینجا دیگه با کازمیری طرفیم که خیلی بیشتر از آثار ابتدایی، از وجود دنیاهای مختلف خودش خبر داره.

ترتیب پیشنهادی کامل Cosmere در یک نگاه

اگه فقط یه نسخه جمع‌وجور می‌خواین که ذخیره کنین و جلو برین، ترتیب پیشنهادی من برای بار اول اینه:

1. Mistborn: The Final Empire → The Well of Ascension → The Hero of Ages
2. The Eleventh Metal
3. Elantris → The Hope of Elantris → The Emperor’s Soul
4. White Sand
5. Warbreaker
6. The Way of Kings → Words of Radiance → Edgedancer → Oathbringer
7. The Alloy of Law → Shadows of Self → The Bands of Mourning
8. Mistborn: Secret History
9. Dawnshard → Rhythm of War
10. The Lost Metal
11. Tress of the Emerald Sea → Yumi and the Nightmare Painter
12. The Sunlit Man
13. Wind and Truth
14. Shadows for Silence in the Forests of Hell و بقیه داستان‌های مستقل Arcanum Unbounded
15. Sixth of the Dusk → Isles of the Emberdark

این تنها ترتیب درست دنیا نیست و حتی خود سندرسون هم چنین ادعایی نداره؛ این بیشتر ترتیبیه که برای بار اول، کنترل اسپویل‌ها و گرفتن ارتباط‌های بین مجموعه‌ها منطقی‌تر می‌دونم. اصل رسمی همچنان همونه: هر سری رو از جلد اول خودش شروع کنین و نگران یه Chronological Order سخت نباشین.

کتاب‌های آینده کازمیر را کجای این ترتیب قرار بدهیم؟

فعلاً لازم نیست چیزی رو برای کتاب‌هایی که هنوز منتشر نشدن جابه‌جا کنیم. بزرگ‌ترین پروژه بعدی Mistborn، Era 3: Ghostbloodsـه. طبق برنامه رسمی فعلی، جلد اول برای دسامبر ۲۰۲۸ و جلدهای دوم و سوم برای دسامبرهای ۲۰۲۹ و ۲۰۳۰ برنامه‌ریزی شدن.

The Fires of December هم بخشی از پروژه Hoid’s Storybook Collectionـه و نسخه تجاریش طبق برنامه برای زمستان ۲۰۲۶ در نظر گرفته شده. چون هنوز در زمان نوشتن این مقاله انتشار تجاری عمومی خودش رو نداره، فعلاً نمی‌خوام با اطمینان یه جای ثابت توی Reading Order براش تعیین کنم.

دنباله‌های Elantris هم همچنان در برنامه بلندمدت سندرسون هستن، ولی خودش در آخرین State of the Sanderson درباره زمان دقیق نوشتن و انتشارشون هنوز مطمئن نبوده. پس وقتی این کتاب‌ها واقعاً وارد برنامه انتشار قطعی بشن، اون موقع باید Reading Order رو دوباره آپدیت کنیم.

حرف آخر

شما اگه بخواین همین امروز وارد کازمیر بشین، ترجیح می‌دین با Mistborn شروع کنین یا مستقیم خودتون رو بندازین وسط The Way of Kings؟ اگه هم قبلاً کتاب‌های سندرسون رو خوندین، ترتیب خودتون چی بوده و کدوم اتصال بین مجموعه‌ها بیشتر از همه غافلگیرتون کرده؟ توی کامنت‌ها برامون بنویسین.