فیلمهای The Hobbit به خاطر تغییرات ریز و درشتی که نسبت به کتاب داشتن، همیشه سوژهی بحث طرفدارها بودن. از شخصیتهایی که از دل فیلمنامه اضافه شدن گرفته تا خطهای عاشقانهای که هیچ ربطی به داستان اصلی نداشتن. یکی از عجیبترین و جنجالیترین همین تغییرات، زخمیه که روی صورت تراندویل، شاه الفهای جنگل تاریک (Mirkwood) میبینیم. همون کسی که خیلیها بیشتر بهعنوان پدر لگولاس، کماندار افسانهای Lord of the Rings، میشناسنش.
این زخم هیچوقت توی کتاب وجود نداشته و کاملاً ساختهی فیلمسازهاست. عجیبتر از همه اینه که تراندویل میتونه هر وقت بخواد این زخم رو پنهان کنه یا نشونش بده. همین باعث شده سالها بین طرفدارها بحث باشه: واقعاً این زخم از کجا اومده؟ چرا فقط گاهی وقتها دیده میشه؟ و اصلاً همچین چیزی با دنیای تالکین همخوانی داره یا نه؟
تفاوت کتاب و فیلم
اگر سراغ The Hobbit اصلی تالکین بری، اصلاً اثری از زخم روی صورت تراندویل پیدا نمیکنی. در واقع، نویسنده هیچ وقت به چنین جزئیاتی درباره شاه الفهای جنگل تاریک اشاره نکرده. جالبتر از همه اینکه حتی اسم «تراندویل» هم توی کتاب هابیت نیومده! تالکین فقط از پادشاه الفهای جنگل یاد میکنه، بدون اینکه اسم یا گذشتهی خاصی بهش بده. ما تازه در The Lord of the Rings میفهمیم که این شاه همون تراندویله و بعد کمکم هویت و جایگاهش توی دنیای بزرگتر مشخص میشه.
رابطهی او با لگولاس هم همینطوره. توی کتاب هابیت اصلاً گفته نمیشه که این دو تا پدر و پسر هستن. برای همین، اضافه کردن این جزئیات در فیلمها برای خیلیها شوکهکننده بود. بعضیها این تغییرات رو به حساب «غنیتر کردن داستان» گذاشتن، اما عدهی زیادی هم معتقد بودن این دستکاریها بیش از حد بوده.
دلیل اصلی این تفاوتها به خود تالکین برمیگرده. وقتی The Hobbit رو نوشت، اصلاً تصور نمیکرد این قصهی کودکانهی ساده قراره تبدیل بشه به بخشی از یک اسطورهشناسی عظیم. بعدها که The Lord of the Rings و دیگر نوشتههاش رو خلق کرد، مجبور شد بارها به عقب برگرده و جزئیات رو تغییر بده تا همهی بخشهای دنیای سرزمین میانه به هم بخورن. برای همین، در کتاب هابیت با شخصیتی ساده و بدون پیشینه طرفیم، اما فیلمسازها برای اینکه تراندویل جذابتر و پررنگتر به نظر بیاد، اسم، گذشته، رابطه خانوادگی و حتی زخمی مرموز بهش دادن.
به همین خاطر، طرفدارها اغلب سر دو راهی میمونن: آیا باید این تغییرات رو بهعنوان بخشی از اقتباس سینمایی پذیرفت و ازش لذت برد، یا اینکه باید به متن اصلی وفادار موند و این اضافات رو تحریف دونست؟
زخم مرموز تراندویل در فیلمها
یکی از بهیادماندنیترین صحنههای The Hobbit جاییه که تراندویل با تورین بر سر گنجینهی اِرِبور وارد بحث تندی میشه. وسط این جدل، شاه الف جملهای میگه که حسابی طرفدارها رو کنجکاو کرد:
«از آتش اژدها برایم نگو! من خشم و ویرانیاش را دیدهام. با مارهای بزرگ شمال روبهرو شدهام.»
بعد از این جمله، تراندویل برای چند لحظه نقاب سرد و بینقصش رو کنار میزنه و چهرهی واقعیش آشکار میشه؛ زخمی وحشتناک که بخشی از پوست و ماهیچهی صورتش رو سوخته و یکی از چشماش رو هم کور کرده. این تصویر همزمان هم ترسناک بود، هم تراژیک، چون برای اولین بار دیدیم پشت غرور و شکوه شاه الفها، تجربهای از درد و آسیب عمیق هم پنهانه.
این صحنه بهطور مستقیم القا میکنه که زخم تراندویل نتیجهی نبرد با اژدهایان شمالی بوده. اما همینجا سؤال بزرگی پیش میاد: چرا باید شاه الفهای جنگل تاریک، که سرزمینش هیچ ارتباط مستقیمی با اژدها نداشته، درگیر چنین نبردی بشه؟ اژدها بیشتر جذب طلای دورفها و قلمرو انسانها میشدن، نه جنگلهای الفها. همین تناقض باعث شد خیلی از طرفدارها به چشم تردید به این صحنه نگاه کنن و دربارهی منبع واقعی زخم بحثهای طولانی راه بندازن.
برای بعضیها، این صحنه فقط یه حرکت سینمایی بود برای اینکه شخصیت تراندویل مرموزتر و «تجربهدیدهتر» به نظر بیاد. برای بعضی دیگه، اضافه کردن این زخم نوعی تلاش برای نشون دادن قدرت و غرور الفها در برابر تهدیدهایی فراتر از جنگل تاریک بود. در هر صورت، این لحظه یکی از بحثبرانگیزترین تغییرات نسبت به کتاب باقی مونده.
نظریههای طرفداران درباره منشأ زخم
از همون روزی که فیلمها اکران شدن، یکی از بحثهای داغ بین طرفدارها این بود که زخم تراندویل دقیقاً از کجا اومده. چون نه در The Hobbit و نه در نوشتههای دیگهی تالکین هیچ نشانی از چنین اتفاقی وجود نداره. دو نظریهی اصلی بیشتر از همه مطرح شده:
۱. جنگهای گابلین (Goblin Wars)
خیلیها معتقدن زخم میتونه نتیجهی نبردهای خونین با گابلینها باشه؛ همون دورانی که شمشیرهای افسانهای Orcrist و Glamdring اسم خودشون رو بهعنوان «قاتل گابلین» ثبت کردن. این جنگها قرنها طول کشیدن و الفها هم درگیرش بودن. به احتمال زیاد تراندویل هم در این نبردها شرکت کرده و ممکنه توی یکی از همین درگیریها زخمی مهلک برداشته باشه.
این نظریه برای خیلیها منطقیتر به نظر میرسه، چون ارتباط مستقیمتری با قلمرو الفها و تاریخچهی اونها داره. اما مشکل اینجاست که خود فیلم هیچوقت به این جنگها اشاره نمیکنه و زخم تراندویل فقط در زمینهی «اژدها» مطرح میشه. همین باعث میشه این فرضیه عملاً در اقتباس سینمایی رد بشه.
۲. نبرد با اژدهایان شمالی
دیالوگ مستقیم تراندویل با تورین نشون میده که او واقعاً از نزدیک با اژدهایان روبهرو شده. همین موضوع باعث میشه وقتی به تورین هشدار میده که طمع دورفها چه فجایعی به بار میاره، حرفش معتبرتر و سنگینتر به نظر برسه. چون خودش هزینهی چنین مواجههای رو با جان و جسمش پرداخته.
با این حال، این نظریه هم ایراد بزرگی داره: چرا باید شاه الفهای جنگل تاریک درگیر نبرد با اژدها بشه؟ اژدهاها بهطور سنتی جذب گنجینههای دورفها یا ثروت انسانها میشن، نه جنگل و سرزمینهای الفها. همین تناقض آشکار باعث شده خیلی از طرفدارها این بخش رو بیشتر «افزودهی هالیوودی» بدونن تا بخشی از اسطورهشناسی تالکین.
توانایی پنهانسازی زخم: جادو یا ایراد فیلمنامه؟
توی کتاب The Hobbit چندین بار نشونههایی از تواناییهای جادویی الفها میبینیم. مثلاً همونطور که دورفها توی جنگل تاریک سرگردان بودن، وقتی بالاخره به جشن الفها نزدیک میشن، اونها همراه با آتش و ضیافتشون ناگهان غیب میشن. چند بار دیگه هم همین اتفاق تکرار میشه: الفها ظاهر میشن، فضا رو پر از نور و شادی میکنن و درست وقتی دورفها فکر میکنن بالاخره پیداشون کردن، دوباره محو میشن. این نشون میده که الفها توانایی ایجاد幻 یا ناپدید کردن خودشون رو دارن.
از همین زاویه میشه گفت شاید تراندویل هم از همین قدرت برای پنهان کردن زخم وحشتناکش استفاده میکنه. یعنی نه اینکه واقعاً زخم ناپدید بشه، بلکه با جادوی الفی پوشونده میشه و فقط وقتی بخواد، میتونه حقیقت رو نشون بده. این توضیح دستکم از نظر منطق دنیای تالکین قابل قبولتره.
با این حال، خیلی از طرفدارها هنوز این بخش فیلم رو بیشتر یه «اغراق سینمایی» میدونن تا چیزی که واقعاً به روح و قوانین دنیای تالکین بخوره. چون در هیچ جای نوشتههای او چنین قدرتی برای پوشوندن زخمهای جسمی یا تغییر ظاهر فردی به این شکل ذکر نشده. برای همین این سؤال هنوز باقیه: آیا باید این صحنه رو بخشی از جادوی مرموز الفها در نظر گرفت، یا فقط یه حرکت نمایشی برای مرموزتر کردن شاه الفها؟
حرف آخر
زخم روی صورت تراندویل یکی از اون جزئیاتیه که بهطور کامل ساختهی فیلمسازهاست و هیچ ردّی ازش توی کتابهای تالکین پیدا نمیکنیم. بعضیها منشأش رو جنگهای گابلین میدونن، بعضیها نبرد با اژدهایان شمالی، و بعضی هم کل ماجرا رو صرفاً یک ترفند هالیوودی برای عمیقتر و مرموزتر کردن شخصیت شاه الفها میبینن.
پنهانسازی این زخم هم میتونه با جادوی الفها توجیه بشه، اما حتی این توضیح هم همه رو قانع نمیکنه. واقعیت اینه که تالکین هیچوقت چنین چیزی ننوشته و ما فقط با یک برداشت سینمایی طرفیم.
شاید همین رازآلود بودن و تناقضهاست که باعث شده طرفدارها هنوز دربارهاش بحث کنن. زخم تراندویل، چه واقعی در دل اسطورهشناسی باشه و چه فقط ساختهی پردهی نقرهای، به هر حال یکی از بهیادماندنیترین و جنجالیترین تغییرات The Hobbit باقی میمونه.
